|
ملااسماعیل اهل زواره ی اردستان که در تدریس روخوانی قرآن تبحّر زیادی داشته به علت فقر مالی به آران مهاجرت می کند و چون مکانی جهت تدریس قرآن نداشته اکثراً در یک محوطه سرباز، در خانه ی پشت انبار وشاد مشغول به تدریس قرآن میشده و چون محل مناسبی نبوده، اولیای آقای محمد کدخدایی ،ملااسماعیل را جهت تدریس قرآن به خانه آورده و مکانی را در خدمت ملا قرار داده و شاگردان او کمکم زیاد شده که حتی به 60 نفر رسیده اند.
مرحوم آقای ماشاءاله مهیمنی مردی بسیار باسواد و جدّی در حرفهاش بود.از جمله ی شاگردان او دختران و پسران خانواده های اربابی بیدگلی و ربانی بیدگلی بوده اند .
به مدیریت مرحوم استاد محمدرضا فلّاح (معروف و مشهور به ارباب میرزا) و به نظامت و آموزگاری مرحوم استاد نعمتا... ذکایی بیضایی (شاعر و نویسنده معروف معاصر و رئیس انجمن ادبی تهران و پدر بهرام بیضایی) و همکاری چند نفر دیگر در یکی از خانههای محله چهارسوق دایر گردیده است. به نظر میرسد که بعد از شروع فعالیت دبستان دولتی هدایت، مدرسه معرفت بشر که بخشی از هزینههای آن از طریق شهریه دریافتی از دانشآموزان تأمین میشده، به مرور تعطیل گردیده است. مرحوم استاد ذکاییبیضایی در مخمّسی که در سالهای اقامت در تهران و در سنوات آخر عمر، به یاد زادگاهش سروده است به شش سال آموزگاری در مدرسه آران (یعنی همان مدرسه معرفت) اشاره نموده است. ارباب ميرزا محمدرضا آراني در سال 1332 ق./ 1292ش. در آران به تأسيس مدرسه ويژه بهائيان دست زد که بعدها (1300ش.) به مدرسه معرفت تبديل شد.
مکان مدرسه خانه ای از خشت و گل و آجر به وسعت 1500 مترمربع بود و حوضی مستطیل شکل حدوداً 60 متر در وسط حیاطش بود که آب رونده مزرعه آراندشت از آنجا عبور مینمود.
معلم کلاس اول: علیاکبر فرزند اربابمیرزا فلاح
معلم کلاس دوم و سوم: میرزا محمد مطیعی
معلم کلاس چهارم و پنجم: میرزانعمتا... بیضائی
معلم کلاس ششم : استاد محمدرضا فلّاح (معروف و مشهور به ارباب میرزا)
کلاً همه آموزش بوسیلهی معلمین مسلک بهایی تدریس میشد. این مدرسه ملّی تا سال تقریباً 1311 ادامه داشت تا اینکه دستور تعطیلی مدرسهی ملّی از سوی مقامات کشوری وقت داده شد و کلیّه معلمین وقت اخراج شدند.
سال بعد مدرسهی دیگری در همان محل به نام مدرسه دولتی از طرف وزارت معارف تاسیس شد که اکثراً به دست روحانیون اداره میشد. که از دانش آموزان آن مدرسه میتوان مرحومان رضا و جواد و عباس فرقانی و یدا... و نصرتا... اربابی بیدگلی، حسینی و عبدا... صابری بیدگلی و حجتالاسلام علی تشکری و جلوداریان را نام برد. مدیر آن مرحوم حجتالاسلام مدرس بزرگ بود و مدرّسین آن حجتالاسلام نظام دربندی، آقای خدیوی و ... بودند.
در مدرسه دولتی مدارک مدرسه ملّی مورد قبولشان نبود محمد کدخدا گفته است تقریباً به مدت سه سال دیگر در مدرسه دولتی مشغول به تحصیل شدم که در این مدت سه سال دستور مجوّز صدور گواهی دولتی از مرکز نیامده بود که پس از چند مدتی از ما خواستند که در امتحانات شرکت کنیم و شرکت کردیم و مجوّز صدور گواهینامهی پایهی ششم را دریافت نمودم که به ما اعلام میکردند که شما میتوانید در ادارهجات یا شغل معلمی مشغول به کار شویم. شادروان مهندس نصرت الله اربابی بیدگلی سایر همکلاسان را اینگونه معرفی کرده است :
صحافی – زاهدی – تشکری – مصباحی – اقدسی – فرزانگان- صباحی – طباطبایی – سامانی – ضیائی – قهرمانی – ستاری – فاضل
اولین مدیر: مرحوم حجتالاسلام مدرس
دومین مدیر : مرحوم میرزا محمدعلی خدیوی طاهرآبادی و نظامت مرحوم جناب آقای سیدجواد بنیطباء بیدگلی. مرحوم آقای خدیوی سالیان متمادی در آران و بیدگل در مشاغل مختلفی منشاء اثر و خدمت فرهنگی بود و بسیاری از تحصیلکردگان قدیمی آران و بیدگل از شاگردان وی بودهاند. چند سال بعد از شروع فعالیت دبستان هدایت، مرحوم آقای نظامالدین فقیهی آرانی معروف به آقای شیخالاسلام که از اولاد یا منسوبین مرحوم حاج ملامحمدصادق شیخالاسلام بود نیز به کادر آموزشی دبستان که بعداً عنوان آن نیز از هدایت به نظاموفا تغییر یافت، مدرسه را عهدهدار گردید.»
سومین مدیر :طاهری
تعدادی دیگر از دانش آموزان دبستان هدایت :
علی ستاری (شیدا) ،عباس و جعفر زندی بیدگلی، نورا... امینی نوشآبادی (پدر آقای دکتر امینی صاحبامتیاز و مدیر هفتهنامه آرمان)، احمد شفائی آرانی فرزند میرزا یحیی ، احمد بیضایی آرانی فرزند آقاحسن ،سیدجواد طباطبایی آرانی (پزشک متخصص و جراح معروف قلب مقیم آمریکا)، امیر محلوجی نوشآبادی فرزند حاجعباس ، جواد جلالی بیدگلی ، قائمی بیدگلی ،ماشاا... عصاری آرانی (پدر شهید حسین عصاری) .
مرحوم محمدعلی خدیوی مدیر و آقای جواد صدر، ناظم، که بسیار جدّی و شاگردان بسیار از وی حساب میبردند. و مرحوم سیدجواد بنیطباء آموزگار کلاس ششم. و مرحوم عباس خادمالفقرا، مسئول کلاس پنجم و مرحوم سیدضیاءالدین طاهری، معلم کلاس چهارم و مرحوم صدر اخوی آقای جواد صدر، آموزگار کلاس سوم و مرحوم آقای عبدی مسئول کلاس دوم و مرحوم شیخالاسلام سرپرست کلاس اول و مرحوم عباس شیپوری خدمتگزار آموزشگاه بودند.
دانشآموزانِ : دکتر احمد بهرهمند شریف، شیخ حسینعلی حقیقیان و مؤذن و محبوبی
بنابه گفته مرحوم آقای علیمحمد مدرّس، نظامت و آموزگاری دبستان هم در زمان مدیریت پدر ایشان به عهده مرحوم میرزا محمدعلی خدیوی طاهرآبادی بوده است .
د بستان نظام وفا ( هدایت سابق)
در آران نیز فقط یک مدرسهی شش کلاسهی دولتی به نام نظاموفا که قبلاً هدایت نامیده میشد، واقع در محلهی دربند آران از خانههای قدیمی و خشت و گلی که ساختمان آن گود و بامِ آن، همسطحِ کوچهها و راه ورودی آن دارای دالان تنگ و تاریک و پرپیچ و خم بود، وارد حیاط میگردید و معروف به شیخالاسلام بود. در وسط حیاط، استخر آب آلوده از مزرعهی آراندشت جریان و در سه طرف حیاط، کلاسهای مناسب و کوچک، بدون نور. و فقط یک اتاق نورگیر که مخصوص کلاسهای پنجم و ششم بود، وجود داشت. خانه موردبحث، متعلق به یکی از روحانیون متمکن و سرشناس منطقه به نام حاجملامحمدصادق شیخالاسلام بوده است.
با شروع سال تحصیلی 32-1331 محل دبستان پس از بیست و چند سال از خانه شیخالاسلام به خانهای واقع در ضلع شمالی میدان بزرگ که متعلق به آقای استاد حبیبا... خراط بود منتقل گردید. (در احداث خیابان امامزاده محمدهلال (ع) خانه استاد حبیبا... خراط نیز در مسیر خیابان قرار گرفت و تخریب شد.)
تاریخ تاسیس؟
دبستان بونصر شیبانی در ابتدا نام نظاموفا را با خود داشت. ولی از زمانیکه اولین دبیرستان آران با نام نظاموفا تأسیس شد، نام بونصر شیبانی (در سال 1334) جایگزین آن گردید.
اولین مدیر: مرحوم سیدجواد بنیطباء بیدگلی
دومین مدیر: مرحوم علی شریفی بیدگلی
معلم: مرحوم جواد صدر آرانی و تشکیل کلاسهای تقویتی رایگان در خارج از ساعات اداری توسط ایشان
دبستان شش کلاسه حافظ بیدگل یعنی اولین دبستان دولتی بیدگل با شاگردان کم روزگاری در صحن شازده هادی (پنج دری ضلع غربی) دایر میشده است. و دو نفر از معلمین آن مرحوم شیخالاسلام آرانی و مرحوم سیدعلی مصباحی بوده اند و آقای تبارک به عنوان خدمتگزار مدرسه بوده است. دبستان حافظ بیدگل به مدیریت نظامالدین فقیهی در فاصلهی سالهای 1320 تا 1330.شاید تا زمان افتتاح دبستان صباحی.
گفتنی است که در نیمه دوم دهه بیست شمسی دبستان 6 کلاسه صباحی بیدگلی نیز در بیدگل و در ملک مرحوم حاج غلامرضا ستاری واقع در محل دروازه در مجاورت مسجد محقق و با یکی دو سال تفاوت یک باب دبستان پنج کلاسه در نوشآباد افتتاح و آغاز به کار نمودند.
مسئولین خدمات بهداشتی و پاکیزگی : مرحوم تبارک – احمد مدرسی – احمد جمالی
مدیر :مرحوم سیدعلی مصباحی – آقای عمرانی – مهرآبادی
تعدادی از معلمها :طاهری-دادگر-صادقی – کوچه باغی – صحت –مروجیان- زنده دل – پهلوانی – نجفی – شالچی – عامری – علیزاده – جمالی – ساتع
خدايش بيامرزد مرحوم حاج آقا سيد جواد بنيطبا بيدگلي معلمِ متين و با شخصيت و با سوادِ دههي سيِ آران و بيدگل را. وقتي كه در آن سالها توانست اولين دبيرستانِ شهر در محلِ خانهي حاج حبيبِ خرّاط آراني - واقع در ميدان بزرگ ( محل قبلی دبستان نظام وفا)، خيابان محمدهلال (ع) – را تاسیس نماید، دبیرستان در طرفِ شمالِ غربیِ دبستان 17 شهریور آران، محلی که هماکنون خیابان است، قرار داشت. مرحوم آقای بنیطبا کفیل دبیرستان بودند. آقای پوربابایی بهترین دبیر ما بودند. حسین مطمئن که کمتر درس میدادند، تنها دبیر لیسانسیهی موجود بودند. کریمیانِطاهری که حالا جاویدطاهری نامیده میشوند، دبیر خوبی بودند. آقایان سامان، حسامالدین شریف و سیدعلی شریف نیز تدریس میکردند.
تارخ تاسیس؟
آدرس؟
مدیر مرحوم نظامالدّینِ فقیهی معروف به آقای شیخالاسلام که از اولاد یا منسوبین مرحوم حاج ملامحمدصادق شیخالاسلام بود. نمونهی اعلای رأفت و محبت و چون از موهبت فرزند بیبهره بود، به بچهها واقعاً عشق میورزید.
ایشان در آن زمان، زبان فرانسه میدانستند و دارالفنون درس خوانده بودند. از مردم آران کسی را سراغ ندارم که در آن سالهای ظلمانی، دانشآموختهی دارالفنون باشد. ایشان از طایفهی نراقیهای معروف کاشان بودند. سال سوم دبستان بودیم که ایشان به رحمت حق پیوستند و مرحوم حسین عبدی مدیر شد. معلّمان آن دوره آقای حسین سلیمیان، حسینِ پورهاشمی (کاردی سابق) ، احمد شریف. دکتر عباس یا بهرهمند شریف. (دکتر مقیم آلمان)، سهیلی و ساغر از کاشان و عباس و علی ربّانی که تازه استخدام شده بودند. مرحوم دکتر حسین عظیمی که دو ماه دیر به مدرسه آمده بود به خاطر هوش و ذکاوتی که از همان ساعات اول از خود نشان دادند به کلاس آمدند و تا پایان دورهی اول متوسطه در یک کلاس بودیم. خدمتگزار : مرحوم تبارک
تاریخ تاسیس؟
معلمها ؟
مدرسهی نورجهان در یکی از بازارهایی که انتهای آن به زیارت مقدس هلالبنعلی (ع) منتهی میشد، واقع بود. این بنای قدیمی یکی از خانههای بزرگ بود که جهت مدرسه از شخصی به نام آقای لامع خریداری شده بود. و در اختیار آموزش و پرورش قرار گرفته بود. درب آن، همسطح زمین کوچه بود. پس از پایین رفتن از چند پلهی مارپیچی وارد یک هشتی میشد. از طرف چپ هشتی با پایین رفتن از چند پله به حیاط مدرسه می رسیدند. جنب آخرین پله، طرف چپ در حیاط و چسبیده به دیوار، یک چاه آب وجود داشت. و همچنین سطلی و طنابی جهت کشیدن آب از آن چاه برای رفع عطش. دانشآموزان هرگاه میخواستند از آن آب استفاده کنند، باید مدتی صبر میکردند تا ذرات معلق و کِرمهای ریز و زردرنگ آب، تهنشین میشدند و آنوقت از سطح آب مینوشیدند.
خانم مدیر این مدرسه خانم حمیده اربابی اهل قمصر کاشان بود. خانمی بود قدبلند و لاغراندام و سبزهرو و همیشه با لهجهی کاشانی صحبت میکرد. تمامی دانشآموزان از وی حساب میبردند. بخصوص آنکه همیشه یکی از آن ترکههای آماده از چوب انار باغچه را در دست داشت.
خانمی به نام غزاله عرب که معروف به امّهجان بود مأمور حفاظت رفت و آمد دختران بیدگلی بود .
خانم نعیمی از این مدرسه به عنوان مدرسه جهان دانش یاد کرده است .
( نام مدرسه؟)
اولین مدرسه دخترانه بیدگل(در خانه استیجاری الهی) در سال 1343، محصول حضور خانم نعیمی در بیدگل بود
این مدرسه در سال 1345 افتتاح شد و مدیریّتِ آن به عهدهی خانم زینت نوربخش که از قزوین برای گذراندن دورهی سپاهی دانش به این منطقه اعزام شده بود، قرار داشت. آقای ایوالله خدمتی و خانمها غلامرضا پور و به نژاد از اولین معلمها بودند . | 
