جلوه روزه داري در اديان مختلف
جلوه روزه داري در اديان مختلف
تهران، خبرگزاري جمهوري اسلامي ۸۶/۰۶/۲۱
اديان و مذاهب گوناگون آئينهاي خاصي را براي ارتقاي شرايط روحي و رواني بر پيروان خود واجب دانستهاند كه از جمله اين آموزههاي ديني روزه است.
روزهداري در دين يهود
يهوديان در يوم "كيپور" روزه ميگيرند. يوم كيپور تعطيلي مذهبي يهوديان است كه مردم در آن روز، روزه ميگيرند و در "كنيسه"، دعاي صبر ميخوانند.
اين روزه داري را روزه كفاره هم ميگويند.
يهوديان همچنين شش روز ديگر از سال را نيز روزه ميگيرند كه نهم آوريل روزي كه معبد يهوديان در آن روز تخريب شد، از آن جمله است.
در يوم كيپور و نهم آوريل خوردن و آشاميدن از زمان غروب آفتاب تا غروب بعدي به مدت ۲۴ساعت ممنوع است،در حالي كه در ساير ايام روزهداري يهوديان اين محدوديت از طلوع تا غروب آفتاب است.
هدف از روزه در دين يهود، استغفار از گناهان يا درخواست حاجت خاصي از خداوند است.
در دين يهود،به نيات مختلفي روزه گرفته ميشود كه ميتوان آن را به سه بخش:
1. توبه و طلب بخشش
2. يادآوري يك مناسبت
3. و يا سوگواري و تلاش براي تحقق يك آرزو يا استجابت حاجت تقسيم كرد.
از نگاه يهوديان، كلمه "صوم" تنها به معني پرهيز از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه خودداري از لذايذ جسماني مانند استحمام، استفاده از عطريات و غيره نيز است.
البته در كتابهاي مقدس يهود، نمونههاي مختلفي وجود دارد كه نشان ميدهد روزه اصولا تنها براي ابراز پشيماني از گناه و بازگشت به يك زندگي سالم و طلب رحمت از خداوند نيست، بلكه اهداف ديگري را نيز در بر ميگيرد.
تمامي قوانين روزه براي افراد سالم وضع شده است و دانشمندان يهود بيماران، زنان باردار و شيرده، دختران و پسراني را كه هنوز به سن شرعي نرسيدند و پيران را به شرط مشورت با مرجع ديني مطلع و آگاه در موارد خاص از گرفتن روزه معاف كردهاند.
به جز روزه نهم آوريل و كيپور كه علاوه بر خوردن و آشاميدن، استحمام و استفاده از عطريات و لذات جسماني ديگر ممنوع است و از قبل از غروب روز پيش تا بعد از غروب روز بعد ادامه دارد، روزههاي ديگر همگي از بعد از نيمه شب تا غروب گرفته ميشود.
روزهداري در مسيحيت
تاريخ روزهداري در مسيحيت به قبل از قرن هشتم ميرسد. روزه در تقويم كليسا هم ثبت شده و جزو آداب فقهي مسيحيان به شمار ميرود.
در "انجيل"، كتاب مقدس مسيحيان آمده است:
آنگاه عيسي (ع) به قوت روح به پايان برده شد تا ابليس او را امتحان كند، پس چهل شبانه روز روزه داشته و نهايتا گرسنه شد.
در اناجيل به وجوب روزه تصريح شده و روزهدار را ستوده و او را از ريا برحذر داشته است.
حضرت عيسي (ع) پيش از آغاز رسالتش، همچون يك يهودي ايام روزهداري در دين يهود مثل روزه يوم كيپور را مراعات ميكرد و به نظر برخي ، او تنها اصول را بيان كرده و وضع قوانين را به عهده كليسا نهاده است.
چند نكتهاي كه در اين دين حائز اهميت است، اين است كه:
اولا- در مسيحيت دو واژه روزه و پرهيز وجود دارد كه بين اين دو تفاوت وجود دارد، به اين نحو كه در ايامي كه بايد پرهيز را رعايت كرد، تنها از مصرف گوشت پرهيز ميكنند ولي در ايام روزه، همراه با پرهيز از خوردن گوشت ، غذاي مصرفي و دفعات وعده غذا هم محدود ميشود.
دومّا-ّ يكي از روزهاي مهم در مسيحيت روز عيد پاك است كه به مناسبت قيام حضرت عيسي از قبر، گرامي داشته ميشود.
هفته پيش از اين روز "هفته مقدس" گفته ميشود كه در تعيين بسياري از روزهها هم نقش مهمي دارد.
در مسيحيت، روزه و دعا وسيلهاي براي مقابله با وسواسهاي شيطاني است و و روزه حقيقي آن است كه انسان به بدي ارتكاب نورزد و با قلبي خالص خود را وقف خدمت به خداوند كند.
مسيحيان معتقدند كه روزه ظاهري نيست بلكه باطني و معنوي است وهدف اصليش اين است كه با فروتني به خدا تقرب جويند و هدايتهاي او را بطلبند.
فروتن شدن دل در حضور خدا ، سركوب كردن نفس سركش ، موثرتر شدن پرستش و آموختن از خود گذشتگي و درك ارزش فداكاري به عنوان دلايل روزه گرفتن در مسيحيت ذكر شده است.
روزه دار در اين آيين بايد از رياكاري و هرگونه ظاهرسازي و خودنمايي به دور باشد،چرا كه حضرت عيسي در انجيل متي فصل ،۶آيات ۱۶تا ۱۸فرموده است:
وقتي روزه ميگيريد، مانند رياكاران خودتان را افسرده نشان ندهيد.آنان قيافههاي خود را تغيير ميدهند تا روزه دار بودن خود را به رخ بكشند.
روزه مسيحي در زمان و تحت قوانين خاصي نيست، آنها آزادند در هر زمان و با هدايت روح خدا به طور فردي و جمعي براي يك يا چند روز و حتي براي چند ساعت روزه بگيرند.
روزههاي مهم مسيحيان عبارت است از:
روزه روز جمعه قبل از عيد پاك كه از قرن دوم متداول شد.
روزه غيركامل دوشنبه تا پنجشنبه هفته مقدس.
روزه چهل روز قبل از عيد پاك.
روزه چهل روز قبل از هفته مقدس.
روزه چهارشنبه و جمعه هر هفتهبه مناسبت روز توطئه يهوديان براي دستگيري عيسي.
و روز جمعه به دليل به صليب كشيدن عيسي.
روزههاي فصلي و روزه به عنوان كفاره گناهان.
در دين مسيحيت، روزه گرفتن در روز "نيطيكاست" به دليل آنكه روز جشن و شادماني است، ممنوع است.
سه فرقه كاتوليك، ارتدوكس و پروتستان در مسيحيت روزههاي خاص خود را دارند و روزههايشان نيز با يكديگر فرق ميكند.
روزه در آيين هندو HINDUISM
تنها مسلمانان، مسيحيان و يهوديان نيستند كه روزه ميگيرند، بلكه حتي آئينهاي غير الهي نظير بوديسم و هندوئيسم نيز روزه و رياضتهاي جسمي را براي تربيت جسم و روح پيروان خود ضروري ميدانند.
هندوئيسم، يكي از قديميترين آيينها است كه ۲۵۰۰تا ۴۰۰۰سال پيش از ميلاد ، از تمدن دره "ايندوس" برخاسته است.
هندوئيسم به معناي دين خدايان است كه اساس آن اعتقاد بر يگانگي هر چيز است. اين كليت، برهمن ناميده ميشود.
هندوها معمولا در روزهاي ماه جديد و جشنها روزه ميگيرند. نحوه روزه گرفتن در اين آيين نيز بستگي به خود فرد دارد. ممكن است روزه، امتناع از خوردن و آشاميدن هر نوع غذا يا نوشيدني براي مدت ۲۴ساعت باشد، اما بيشتر شامل نخوردن غذاهاي جامد است و نوشيدن مقداري آب يا شير مجاز است.
هدف از اين روزه، افزايش تمركز در مديتيشن MEDITATIONيا عبادت براي تطهير درون است و گاهي به عنوان دادن يك قرباني در نظر گرفته ميشود.
روزهداري در آيين بودا BUDDHISM
آيين بودا، برخاسته از آموزشهاي "سيدارتا گوتاما" است كه ۵۳۵سال پيش از ميلاد به شكوفايي رسيد و بودا نام گرفت. او سياق ميانه روي را جايگزين رياضتهاي شديد جسمي يا دنيا پرستي و خوش گذراني زياد كرد.
همه فرقههاي اصلي بوديسم دورههايي براي روزه دارند كه معمولا روزهاي چهاردهم ماه و ديگر روزهاي مقدس است.
در آيين بودا، روزه به معناي خودداري از خوردن غذاهاي جامد است، ولي استفاده از برخي مايعات مانعي ندارد. روزهي بودائيان روشي براي پاكسازي است.
راهبان بودايي "تراوادين" THERAVADINو "تندايي" TENDAIبراي آزادسازي ذهن روزه ميگيرند بعضي از راهبان بودايي كشور تبت، براي كمك به رسيدن اهداف يوگا ، نظير انرژي دروني ، روزه ميگيرند.
راهبان بودايي در روز تنها يك وعده غذا آن هم نزديك ظهر صرف ميكنند و بعد از ظهر مجاز نيستند كه غذايي بخورند، مگر يك غذاي كمكي در عصر. اين خود يكي از اعمال رياضتي است كه از جهاتي شبيه روزه در اسلام است.
راهبان بودايي همچنين دو روز در ماه، در حلول ماه و هنگام ماه كامل به طور كامل روزه ميگيرند. در اين دو روز مردم عادي نيز به آنها ميپيوندند و مراسم مختلف عبادي شركت ميكنند.
هرچند كه در ميان توده بوداييان روزه وجود ندارد، اما راهبان بودايي تقريبا هميشه در حال انجام كاري شبيه روزه هستند. اين روزه صرفا ترك خوردن و آشاميدن نيست و امور ديگري مثل ترك مسائل جنسي و حتي نگه داشتن زبان و ساير اعضا را نيز شامل ميشود.
امروزه مردم عامي بودايي هر ماه چهار بار روزه داشته و به گناهان خود اقرار ميكنند و در استقبال از سالروز فوت بودا مدت پنج روز از خوردن گوشت خودداري ميورزند.
روزهداري در فرق و مذاهب ديگر
لامائيستها در هر ماه روزهاي ۱۴و ۱۵و ۲۹و ۳۰تنها غذاي آردي و چاي تناول ميكنند ولي پارسايان اين فرقه در طول اين چهار روز تا غروب آفتاب هيچ مواد غذايي نميخورند.
مردم تبت مراسمي به نام "نانگ نس" (روزه مدام) دارند كه چهار روز طول ميكشد. آنها دو روز اول را با دعا، اقرار به گناهان و تلاوت متون مقدس به سر ميآورند و روز سوم پرهيز شديدي را رعايت ميكنند و هيچ نميخورند و حتي آب دهان خود را هم فرو نميبرند و اين روزه را با دعا و اقرار به گناهان تا طلوع آفتاب در روز چهارم ادامه ميدهند.
در ميان چينيان كهن، بويژه پيروان مذهب "تائو" روزه قلب وجود دارد و بر آن بيش از روزه تن تاكيد دارند.پيروان مكتب "كنفوسيوس" نيز روزهداري را به عنوان آمادهسازي خود، براي بهتر به انجام رساندن اوقات پرستش ارواح نياكان مورد توجه قرار ميدهند.
در مصر كهن، پس از مرگ پادشاه، رعاياي او روزه ميگرفتند و از مصرف گوشت، نان، گندم، شراب و هر تفريحي پرهيز ميكردند و نيز از استحمام، تدهين ( ماليدن روغن به موي سر) و خوابيدن بر بستر نرم خودداري ميكردند.
قبايل بومي آمريكا نيز معتقد بودند روزه گرفتن در كسب هدايت و راهنمايي از روح اعظم موثر است و از جمله مراسم عزاداري آنها پرهيز از خوردن غذا بود.
نزد بسياري از اقوام كهن، پرهيز از آشاميدن و خوردن به عنوان ابزار ندامت به درگاه خداوند (يان) و به عنوان فديه و كفاره گناهان انجام ميشد.
مردم كهن مكزيك، امساك از خوردن غذا را به عنوان كفاره گناهان به جا ميآوردند و مدت آن از يك روز تا چند سال متفاوت بود و پارسايان آنها هم در هنگام بروز مصيبتي عام، ماهها راه امساك را در پيش ميگرفتند.
روزه به عنوان يك مقوله ديني و عبادي امري نيست كه به چند دين محدود باشد و اثري از آن در اديان نباشد.
شواهد تاريخي حاكي از آن است كه اگر اختلافي در روزهداري وجود دارد در صورت و كيفيت توجه به آن، نه در اصل آن است، چرا كه در ميان اقوام مختلف در گذشته و حال، روزه و پرهيز جايگاه خاصي براي خود داشته و دارد.